30 listopada – święto św. Andrzeja apostoła, męczennika

Od wielu wieków Kościoły katolicki i prawosławny wspominają 30 listopada św. Andrzeja Apostoła – brata św. Piotra, rybaka, pierwszego ucznia powołanego przez Chrystusa i ukrzyżowanego przez pogan. W tradycji ludowej dzień ten związany jest z wróżbami i przepowiedniami dotyczącymi szczególnie zamążpójścia lub ożenku.

Szczególny kult, jakim otaczają tego apostoła prawosławni oraz fakt, iż był on rodzonym bratem św. Piotra, czyni z niego szczególnego patrona ekumenizmu i orędownika jedności chrześcijan. Samo imię „Andrzej” wywodzi się od greckiego słowa "andreios" i znaczy "mężny, dzielny".

Przyszły apostoł urodził się w Betsaidzie, mieszkał jednak wraz z Szymonem-Piotrem w Kafarnaum. Obaj bracia byli rybakami. Andrzej był wcześniej uczniem św. Jana Chrzciciela, który o przychodzącym nad Jordan Jezusie powiedział: „Oto Baranek Boży”. Andrzej poszedł wówczas za Jezusem, co św. Jan Ewangelista opisał słowami: „Jednym z dwóch, którzy to usłyszeli i poszli za Nim, był Andrzej, brat Szymona Piotra. Ten spotkał najpierw swego brata i rzekł do niego: «Znaleźliśmy Mesjasza», to znaczy Chrystusa. I przyprowadził go do Jezusa” (J 1, 35-41).

Kościół prawosławny nazywa św. Andrzeja „Protokletos”, tzn. Pierwszy Powołany (po starocerkiewnosłowiańsku "Pierwozwannyj"). Ewangelie wspominają go kilkakrotnie, ale jeszcze więcej miejsca poświęcają mu starożytne apokryfy, m.in. "Dzieje Andrzeja" (II/III w.) i "Męka Andrzeja" (IV w.).

Z niektórych przekazów wynika, że św. Andrzej głosił Ewangelię na terenach między Dnieprem a Donem, z innych, że w Azji Mniejszej i Achai. Według tradycji ok. 65 roku w mieście Patras na Peloponezie apostoła aresztował namiestnik rzymski i skazał go na ukrzyżowanie. Wyrok ten przyjął z wielką radością - cieszył się, że umrze na krzyżu, jak Jezus. Został ukrzyżowany głową w dół na krzyżu w kształcie litery X, dlatego obecnie taki znak, stawiany np. na drogach, nosi nazwę krzyża św. Andrzeja.

Relikwie męczennika przewieziono w 356 r. z Patrasu do Konstantynopola, skąd krzyżowcy, po złupieniu Konstantynopola w czasie IV wyprawy krzyżowej w 1204 r., zabrali je ze sobą i złożyli w Amalfi koło Neapolu. W 1464 r. relikwia głowy świętego trafiła do bazyliki św. Piotra. W 500 lat później, podczas III sesji Soboru Watykańskiego II, 25 września 1964 Paweł VI polecił zwrócić tę relikwię kościołowi w Patrasie. W 1980 Kościół Grecji odzyskał również relikwie krzyża św. Andrzeja.

Apostoł jest od czasów średniowiecznych patronem Szkocji oraz Grecji, Rosji, Hiszpanii, Sycylii, Dolnej Austrii, Neapolu, Rawenny, Brescii, Amalfi, Mantui, Bordeaux, Brugii i Patrasu, także archidiecezji warmińskiej. Od wieków patronuje też wielu zawodom i zrzeszeniom, m.in. podróżnym, sprzedawcom ryb, rybakom, rzeźnikom, górnikom, żeglarzom, rycerzom, a nawet woziwodom.

W Polsce znajduje się ponad 120 świątyń, mających za patrona św. Andrzeja, z których najstarszym jest kościół romański przy ul. Grodzkiej w Krakowie. Od 2003 r. relikwie św. Andrzeja Apostoła czczone są w kościele środowisk twórczych w Warszawie.

Ponieważ w okolicach święta Pierwszego Powołanego Apostoła kończy się rok kościelny a rozpoczyna się Adwent i nowy rok liturgiczny, w tradycji ludowej w tym dniu chłopcy i dziewczęta z roztopionego wosku zgadywali, kto pierwszy ożeni się lub wyjdzie za mąż. Wróżby te nazywano właśnie "Andrzejkami", a zwyczaj ten w formie różnorodnych zabaw przetrwał do dziś.

awo, mlk / Warszawa

Katolicka Agencja Informacyjna
ISSN 1426-1413; Data wydania: 30 listopada 2018
Wydawca: KAI; Red. Naczelny Marcin Przeciszewski